Kostniaki i wyrośla kostne przewodu słuchowego zewnętrznego to nabyte schorzenia tkanki kostnej przewodu prowadzące do jego zwężenia, niekiedy całkowitego. Jakie są objawy oraz kiedy powinno się włączyć leczenie chirurgiczne dowiesz się czytając dalszą część artykułu.


kostniaki i wyrośla kostne – czym są?
przyczyny powstawania
objawy i skutki zwężenia przewodu
leczenie

Czym są kostniaki i wyrośla kostne?

Kostniaki i wyrośla kostne są tworami zbudowanymi z tkanki kostnej, które rozwijają się bardzo powoli w przewodzie słuchowym zewnętrznym powodując stopniowe zmniejszenie jego średnicy i sukcesywne zamykanie światła. Schorzenie to dotyczy zwłaszcza osób dorosłych, u dzieci praktycznie jest niespotykane. Zarówno kostniaki jak i wyrośla kostne są tworami niezłośliwymi.

Poniższe zdjęcia przedstawiają te dwa schorzenia.

Na pierwszym widoczny jest jeden twór barwy białawej, który wychodzi z górnej części przewodu słuchowego zewnętrznego, ma cieńszą szypułę, poprzez którą łączy się z kostną ścianą przewodu. Zmiana ta została rozpoznana przypadkowo i nie powodowała żadnych dolegliwości pacjenta.

Kostniak przewodu słuchowego lewego

Na  drugim zdjęciu widoczne jest zwężenie przewodu słuchowego zewnętrznego poprzez liczne naddatki kostne na krawędziach (niebieskie strzałki). Średnica przewodu jest zmniejszona. Błona bębenkowa jest widoczna ale częściowo. Jest to wczesne stadium rozwoju wyrośli kostnych.

Wyrośla kostne przewodu słuchowego
Jak powstają kostniaki i wyrośla kostne?

Nie jest znana dokładna przyczyna powstawania zarówno kostniaków jak i wyrośli kostnych. Pewne dane sugerują, że wyrośla kostne częściej rozwijają się u pacjentów, którzy często pływają w basenach czy otwartych zbiornikach. Uważa się, że przewód słuchowy zewnętrzny może być drażniony zimną wodą, co powoduje powolne narastanie tkanki kostnej i zwężanie się przewodu słuchowego. W sprzeczności z tą teorią pozostaje jednak fakt obecności tych zmian również u pacjentów, którzy w ogóle nie pływają i nie uprawiają sportów wodnych.

Objawy wyrośli kostnych i kostniaków.

Należy podkreślić, że przez długi czas (miesiące i lata) schorzenia te nie dają praktycznie żadnych objawów powoli rozwijając się w przewodzie zewnętrznym i często rozpoznawane są w tym stadium przypadkowo podczas rutynowego badania w gabinecie otolaryngologicznym.

Problem zaczyna się, kiedy zwężenie przewodu słuchowego spowoduje gromadzenie się woskowiny i złuszczonych naskórków, których nie udaje się usunąć. Pacjent ma trudności z oczyszczaniem ucha, nie może włożyć pałeczki do ucha, którą wcześniej oczyszczał ucho swobodnie. Gromadzące się zmiany powodują często całkowite zamykanie przewodu słuchowego co skutkuje powstaniem niedosłuchu z towarzyszącymi szumami usznymi.  Brak możliwości usuwania tych zmian powoduje, że ulagają one zakażeniom i to zarówno bakteryjnym jak i grzybiczym. Zakażenie takie charakteryzuje się wyciekiem z ucha o charakterze ropnym, często bólem ucha (głównie zakażenie bakteryjne) oraz świądem (głównie zakażenie grzybicze). Dopiero obecność tych objawów skłania pacjenta do wizyty w gabinecie otolaryngologicznym.

Całkowite zamknięcie przewodu słuchowego zewnętrznego może spowodować zaleganie zakażonej woskowiny i naskórków, co powoduje macerację skóry przewodu oraz powierzchni błony bębenkowej i stopniowe jej uszkadzanie włącznie z powstawaniem perforacji i dalszego pogłębiania się niedosłuchu.

Objawem obecności tych zmian w uchu środkowym mogą być piski w uszach i pobolewania uszu ale zwykle są to objawy łagodne, mało charakterystyczne i rzadko są powodem wizyt u otolaryngologa.

Jak leczy się nabyte zwężenie przewodu słuchowego zewnętrznego wskutek obecności kostniaków i wyrośli kostnych?

W przeciwieństwie do zwężenia przewodu słuchowego wskutek jego zarastania tkanką łączną, zwężenie w części kostnej ma lepsze rokowanie. Zarówno kostniaki jak i wyrośla kostne usuwa się w sposób operacyjny wykonując poszerzenie przewodu słuchowego zewnętrznego z dojścia przez przewód słuchowy zewnętrzny. Zabieg taki jest wykonywany w znieczuleniu ogólnym, trwa pół godziny do godziny w typowych przypadkach i zwykle udaje się uzyskać zadowalające światło przewodu słuchowego. Co więcej, zabieg pozwala na trwałą poprawę a reoperacje są rzadkie.

Częste pytanie, które zadają pacjenci brzmi: czy należy już operować, czy można czekać?. Odpowiedź na to pytanie zależy od wielkości zastanych zmian i szerokości przewodu słuchowego. Ogólnie, im wcześniej się to wykona tym mniejszy jest zakres zabiegu i tym mniejsza możliwość powstania powikłań.