Ten artykuł jest częścią przewodnika perforacja (pęknięcie) błony bębenkowej. Jak wyglądają różne perforacje na zdjęciach, pokazujemy w artykule zdjęcia perforacji błony bębenkowej.
W skrócie
- Po uderzeniu w ucho lub urazie patyczkiem: nie wkładaj niczego do ucha, nie płucz go, nie zakraplaj kropli i chroń je przed wodą.
- SOR od razu: silne zawroty głowy lub wymioty, nagła głucha cisza w uchu, osłabienie mięśni twarzy, wodnisty wyciek po urazie głowy.
- Laryngolog w ciągu 1–2 dni: ból, krew z ucha, gorszy słuch, szum, także gdy ból minął.
- Pęknięta błona bębenkowa po urazie zwykle zrasta się sama w ciągu kilku tygodni, a słuch wraca.
- Sine, obrzęknięte ucho po uderzeniu może być krwiakiem małżowiny: pokaż je laryngologowi jak najszybciej, najlepiej tego samego dnia.
Jak dochodzi do urazu błony bębenkowej
Błona bębenkowa jest cienka jak bibułka. Może pęknąć na kilka sposobów:
- uderzenie w ucho otwartą dłonią, piłką, przy upadku na wodę: powietrze w przewodzie słuchowym zostaje gwałtownie sprężone i rozrywa błonę,
- bezpośrednie przebicie: patyczek do uszu, spinka, ołówek, ciało obce włożone przez dziecko, gałązka,
- uraz ciśnieniowy: lądowanie samolotu przy zatkanym nosie, nurkowanie, skok do wody; więcej w artykule lot samolotem a słuch,
- wybuch, bardzo głośny huk (petarda, strzał, eksplozja), który może dodatkowo uszkodzić ucho wewnętrzne,
- uraz głowy, zwłaszcza ze złamaniem kości skroniowej,
- rzadko oparzenie, np. iskrą przy spawaniu.
Perforacja błony bębenkowej po urazie pałeczką do czyszczenia ucha. Strzałka wskazuje strzemiączko. Podwijający się na brzegach naskórek może być początkiem perlaka, dlatego takie ucho wymaga kontroli.
Objawy pękniętej błony bębenkowej po urazie
- nagły, ostry ból ucha w chwili urazu, który zwykle szybko słabnie,
- niewielkie krwawienie z ucha lub krwista wydzielina,
- gorszy słuch, uczucie zatkania ucha,
- szum lub dzwonienie w uchu,
- czasem świst przy wydmuchiwaniu nosa.
Uszkodzenie ucha patyczkiem: objawy i co robić
Patyczek higieniczny to jedna z najczęstszych przyczyn urazu ucha, zwłaszcza u dzieci. W dużym badaniu z amerykańskich szpitalnych oddziałów ratunkowych większość takich urazów zdarzała się przy czyszczeniu uszu, a w co czwartym przypadku lekarz stwierdzał przebitą błonę bębenkową. Patyczek może:
- tylko otrzeć skórę przewodu słuchowego: niewielka ilość krwi na patyczku, pieczenie, słuch bez zmian; zwykle goi się samo w kilka dni (więcej w artykule krew z ucha),
- przebić błonę bębenkową: ostry ból w chwili urazu, gorszy słuch, uczucie zatkania, szum w uchu,
- rzadko uszkodzić kosteczki słuchowe lub ucho wewnętrzne: silne zawroty głowy, wymioty, głucha cisza w uchu. To powód, żeby od razu jechać na SOR; zobacz złamanie i zwichnięcie kosteczek słuchowych po urazie.
Co robić: odłóż patyczek, nie próbuj czyścić ani płukać ucha i nie zakraplaj kropli. Jeśli słyszysz gorzej, masz szum albo ból nie mija, pokaż ucho laryngologowi w ciągu 1–2 dni. Same patyczki nie są potrzebne do higieny uszu; dlaczego, wyjaśniamy w artykule jak czyścić uszy.
Kiedy pilnie na SOR
Zgłoś się od razu po pomoc, jeśli po urazie wystąpią:
- silne zawroty głowy, wymioty, zaburzenia równowagi,
- nagła, duża utrata słuchu w uchu, uczucie „głuchej ciszy”,
- osłabienie mięśni twarzy: opadający kącik ust, trudność z zamknięciem oka,
- wodnisty, przejrzysty wyciek z ucha po urazie głowy,
- uraz głowy z utratą przytomności, silnym bólem głowy lub krwiakiem za uchem.
Takie objawy mogą świadczyć o uszkodzeniu ucha wewnętrznego, nerwu twarzowego albo o złamaniu kości skroniowej. Uszkodzenie ucha wewnętrznego trzeba leczyć szybko, podobnie jak nagłą głuchotę.
Co robić od razu po urazie
- Nie wkładaj niczego do ucha: patyczków, waty głęboko, palców.
- Nie płucz ucha i nie zakrapiaj żadnych kropli bez zalecenia lekarza. Część popularnych kropli jest przy perforacji przeciwwskazana; zobacz perforacja: krople, kąpiel, basen i samolot.
- Chroń ucho przed wodą: przy myciu głowy zabezpiecz wejście do przewodu wacikiem posmarowanym wazeliną.
- Nie wydmuchuj mocno nosa.
- Na ból wystarczy zwykle zwykły lek przeciwbólowy.
- Zgłoś się do laryngologa w ciągu 1–2 dni, także gdy ból minął. Lekarz oceni wielkość perforacji, sprawdzi słuch i zaplanuje kontrolę.
Jak lekarz leczy perforację po urazie
Większość perforacji pourazowych zarasta samoistnie, zwykle w ciągu kilku tygodni, najczęściej do 2–3 miesięcy. Lekarz:
- ogląda ucho pod mikroskopem; jeśli brzegi błony są podwinięte, może je delikatnie wyprostować, żeby błona zrastała się prawidłowo,
- przy większym otworze może nałożyć na błonę cienką łatkę, która służy jako „rusztowanie” i przyspiesza gojenie,
- zaleca antybiotyk tylko wtedy, gdy do ucha dostała się brudna woda lub pojawiło się zakażenie,
- wykonuje badanie słuchu, a po wygojeniu kontrolne, żeby upewnić się, że słuch wrócił. Jeśli mimo zagojenia błony słuch pozostaje gorszy, przyczyną bywa przerwanie łańcucha kosteczek; zobacz złamanie i zwichnięcie kosteczek słuchowych po urazie.
Jeśli po około 3 miesiącach błona się nie zamknie, perforację zamyka się zabiegiem: operacja błony bębenkowej (myringoplastyka). Zabieg jest potrzebny także wtedy, gdy na brzegach perforacji wrasta naskórek, bo grozi to rozwojem perlaka.
Uderzenie w ucho bez pęknięcia błony: sine ucho, krwiak, „złamane ucho”
Uderzenie w ucho nie zawsze uszkadza błonę bębenkową. Może też spowodować:
- siniak na uchu: zasinienie skóry bez obrzęku i bez zmiany kształtu małżowiny zwykle mija samo,
- krwiak małżowiny usznej: miękkie, bolesne uwypuklenie małżowiny po uderzeniu, które zaciera jej zarys, częste w sportach walki. Krew zbiera się między skórą a chrząstką i odcina chrząstce odżywianie. Trzeba go szybko opróżnić u laryngologa, bo nieleczony grozi zakażeniem i trwałym zniekształceniem ucha („ucho kalafiorowe”),
- wstrząśnienie ucha wewnętrznego: szum i gorszy słuch przy całej błonie bębenkowej; wymaga badania słuchu,
- uszkodzenie kosteczek słuchowych: niedosłuch, który nie mija; więcej w artykule uszkodzenie kosteczek słuchowych.
Czy da się złamać ucho? Małżowina uszna jest zbudowana z elastycznej chrząstki, dlatego nie łamie się jak kość; po uderzeniu groźny jest przede wszystkim krwiak. Pęknąć może natomiast kość skroniowa, w której leżą ucho środkowe i wewnętrzne. Zdarza się to przy silnym urazie głowy (wypadek, upadek z wysokości) i wymaga pilnej pomocy na SOR, zwłaszcza gdy pojawi się krwawienie lub wodnisty wyciek z ucha, siniak za uchem, zawroty głowy albo osłabienie mięśni twarzy.
Gdzie się zgłosić po urazie ucha
- SOR: uraz głowy, zawroty głowy z wymiotami, nagła głucha cisza w uchu, osłabienie mięśni twarzy, wodnisty wyciek z ucha.
- Laryngolog (w ciągu 1–2 dni): ból, krew z ucha, gorszy słuch lub szum po uderzeniu albo patyczku; krwiak małżowiny (najlepiej tego samego dnia). U dziecka: laryngolog dziecięcy.
- Lekarz rodzinny może obejrzeć ucho i skierować dalej, ale sprawdzenie słuchu i kontrolę gojenia perforacji prowadzi laryngolog.
- Ośrodek otochirurgiczny: perforacja, która nie zarasta po około 3 miesiącach, naskórek wrastający na brzegach perforacji albo niedosłuch, który nie mija mimo wygojenia błony. Takie uszy, także po urazach, leczę na co dzień w Centrum Słuchu i Mowy MEDINCUS w Kajetanach.
Uraz ucha u dziecka
U dzieci najczęstsze są urazy patyczkiem, ciałem obcym włożonym do ucha i uderzenia w czasie zabawy. Zasady są te same: nie wyciągaj samodzielnie ciała obcego, które jest głęboko, nie płucz ucha i pokaż dziecko laryngologowi. Więcej: pęknięta błona bębenkowa u dziecka.
Źródła i dodatkowe informacje
- Tympanic Membrane Perforation – StatPearls, NCBI Bookshelf
- Ruptured eardrum – MedlinePlus, National Library of Medicine
- Auricular Hematoma – StatPearls, NCBI Bookshelf (Hohman MH i wsp., 2024)
- Sellami M, Ghorbel A. Traumatic auricular hematoma. Pan Afr Med J. 2017;26:148
- Ameen ZS i wsp. Pediatric cotton-tip applicator-related ear injury treated in United States emergency departments, 1990–2010. J Pediatr. 2017;186:124–130
- Tympanic membrane perforation – artykuł anglojęzyczny (Wikipedia)