To jest artykuł główny przewodnika Wszystko o przegrodzie nosa. Szczegóły zabiegu opisujemy w artykule operacja przegrody nosa (septoplastyka), a inne przyczyny zatkanego nosa w artykule utrudnione oddychanie przez nos.
W skrócie
- Przegroda nosa dzieli nos na dwa przewody. Drobne skrzywienie ma większość ludzi i zwykle nie daje objawów.
- Leczy się tylko skrzywienie, które utrudnia oddychanie i daje uciążliwe objawy.
- Leki nie prostują przegrody, ale mogą poprawić drożność nosa, zmniejszając obrzęk śluzówki.
- Septoplastyka poprawia oddychanie i jakość życia u odpowiednio dobranych chorych, ale nie u każdego daje pełne zadowolenie.
Czym jest przegroda nosa?
Przegroda nosa to ściana dzieląca jamę nosa na dwa przewody: prawy i lewy. Z przodu zbudowana jest z chrząstki (tę część można wyczuć palcami), głębiej z cienkich kości. Całość pokrywa błona śluzowa. Po bokach przegrody, na ścianach bocznych nosa, leżą małżowiny nosowe, które ogrzewają i nawilżają powietrze.
Idealnie prosta przegroda to rzadkość. W badaniu tomografii twarzy jakieś skrzywienie przegrody miało prawie 9 na 10 osób, częściej starszych. Większość tych skrzywień jest niewielka i nie przeszkadza w oddychaniu.
Przyczyny skrzywienia przegrody
- urazy nosa, także te z wczesnego dzieciństwa, o których nikt nie pamięta: upadek na twarz, uderzenie o mebel czy barierkę łóżeczka. Przemieszczona chrząstka zwykle nie wraca na miejsce,
- nierówny wzrost chrząstki i kości przegrody w okresie rozwoju twarzy,
- późniejsze urazy, np. sportowe, często ze złamaniem kości nosa.
Objawy skrzywionej przegrody nosa
- utrudnione oddychanie przez nos, po jednej stronie lub obu, często gorsze w nocy i w pozycji leżącej,
- oddychanie przez usta, suchość w ustach rano,
- chrapanie, czasem nasilenie bezdechów w czasie snu,
- objawy nasilają się przy katarze i alergii, bo nawet niewielki obrzęk śluzówki całkowicie zamyka wąski przewód,
- czasem nawracające krwawienia z nosa (z wysuszonej śluzówki na wypukłości przegrody) lub nawracające zapalenia zatok,
- trudność w podawaniu leków do nosa: spray nie dociera tam, gdzie powinien.
Uwaga: zatkany nos ma wiele przyczyn, a skrzywiona przegroda jest tylko jedną z nich. Podobne objawy dają przerost małżowin, alergia, polipy nosa, polekowy nieżyt nosa po kroplach obkurczających, a u dzieci przerost migdałka gardłowego. Narastające zatkanie tylko jednej strony nosa wymaga zawsze wizyty u laryngologa, bo może oznaczać polipa, guz lub, u dziecka, ciało obce.
Jak rozpoznaje się skrzywienie przegrody?
Laryngolog ogląda nos wziernikiem, a najlepiej cienkim endoskopem, który pokazuje także tylne części przegrody i małżowiny. Często ogląda nos przed i po zakropleniu leku obkurczającego: jeśli po nim oddychanie wyraźnie się poprawia, za zatkanie odpowiada głównie obrzęk śluzówki, a nie sama przegroda.
Tomografia nie jest potrzebna, by rozpoznać skrzywienie, i nie zawsze dokładnie oddaje jego stopień. Wykonuje się ją, gdy podejrzewa się chorobę zatok albo planuje operację zatok. Opis tomografii wyjaśniamy w artykule tomografia zatok: jak czytać opis.
Poniżej na zdjęciu tomograficznym widoczne jest średniego stopnia skrzywienie przegrody nosa (obszar między żółtymi liniami). Czerwoną strzałką zaznaczono miejsce, w którym przegroda styka się z małżowiną nosową.

Skrzywienie przegrody nosa w tomografii komputerowej
Leczenie bez operacji
Leki nie prostują przegrody, ale mogą zmniejszyć obrzęk błony śluzowej i w ten sposób poprawić oddychanie:
- steryd donosowy, gdy do skrzywienia dochodzi alergia lub przewlekły obrzęk śluzówki,
- płukanie nosa solą, które oczyszcza i nawilża,
- leczenie alergii, unikanie dymu tytoniowego.
Krople obkurczające (np. z ksylometazoliną) dają ulgę na krótko. Stosowane tygodniami prowadzą do polekowego nieżytu nosa: nos zatyka się coraz bardziej, a uzależnienie od kropli bywa trudne do przerwania. Wiele osób ze skrzywioną przegrodą trafia do laryngologa właśnie z tym problemem.
U części osób takie leczenie wystarczy. Jeśli mimo niego oddychanie przez nos pozostaje wyraźnie utrudnione, rozważa się operację.
Kiedy operacja (septoplastyka)?
Operację prostowania przegrody wykonuje się, gdy:
- skrzywienie wyraźnie utrudnia oddychanie przez nos, a objawy są uciążliwe,
- leczenie zachowawcze nie pomaga,
- badanie potwierdza, że to przegroda, a nie tylko obrzęk śluzówki, odpowiada za zatkanie,
- przegroda utrudnia operację zatok lub dostęp do nich.
Skrzywienia wykrytego przypadkiem, które nie daje objawów, się nie operuje.
Czy septoplastyka pomaga? W holenderskim badaniu z losowym przydziałem (203 dorosłych) chorzy po septoplastyce mieli po roku wyraźnie lepszą jakość życia związaną ze zdrowiem niż leczeni bez operacji, a efekt utrzymywał się po 2 latach. Metaanaliza badań z randomizacją potwierdziła mniejsze objawy niedrożności nosa po 6 i 12 miesiącach; po 3 miesiącach różnica nie była jeszcze istotna, więc na pełny efekt trzeba poczekać. Jednocześnie w obserwacjach długoterminowych zadowolonych z efektu było od około 70% do prawie wszystkich chorych, zależnie od badania. To dobra operacja dla dobrze dobranych chorych, ale nie cudowny środek na każdy zatkany nos.
Często razem z przegrodą zmniejsza się przerośnięte małżowiny nosowe dolne. Wszystkie stosowane metody poprawiają drożność nosa, ale nie każdy chory ich potrzebuje: w wielu badaniach dodanie zabiegu na małżowinach nie dawało dodatkowej korzyści, a zwiększało ryzyko niektórych powikłań. O zakresie operacji decyduje laryngolog po badaniu.
Szczegóły zabiegu, gojenia i ryzyka: operacja przegrody nosa (septoplastyka).
Skrzywiona przegroda u dziecka
U dzieci z operacją przegrody postępuje się ostrożnie, bo chrząstka przegrody jest ważna dla wzrostu nosa i środkowej części twarzy. Dostępne badania nie wykazały, by ostrożnie wykonana septoplastyka zaburzała wzrost twarzy, ale ich jakość jest ograniczona. Wiadomo natomiast, że u dzieci częściej trzeba operację powtórzyć (w dużej amerykańskiej analizie: 2,9% wobec 1,1% u dorosłych). Dlatego dziecko operuje się tylko przy dużych dolegliwościach, a zakres zabiegu jest możliwie oszczędny. Najczęstszą przyczyną zatkanego nosa u małego dziecka nie jest zresztą przegroda, tylko przerost migdałka gardłowego.
Uraz nosa: kiedy pilnie do laryngologa
Po uderzeniu w nos zgłoś się pilnie do laryngologa lub na SOR, jeśli:
- nos jest wyraźnie skrzywiony lub zapadnięty,
- nagle przestajesz oddychać jedną lub obiema stronami nosa, a w przedsionku nosa widać miękkie uwypuklenie przegrody: może to być krwiak przegrody, który wymaga szybkiego nacięcia, bo nieleczony grozi zakażeniem i zniszczeniem chrząstki,
- krwawienie z nosa nie ustaje,
- pojawi się wodnisty wyciek z nosa, zaburzenia widzenia lub silny ból głowy.
Więcej o krwawieniu: krwawienie z nosa.
Źródła i dodatkowe informacje
- Clinical consensus statement: septoplasty with or without inferior turbinate reduction – konsensus AAO-HNS 2015
- Septoplasty with or without concurrent turbinate surgery versus non-surgical management (RCT) – Lancet 2019
- Septoplasty versus non-surgical management for deviated nasal septum: a meta-analysis of RCTs – metaanaliza 2025
- Septoplasty for nasal obstruction due to a deviated nasal septum in adults: a systematic review – przegląd 2018
- Long-term patient-related outcome measures of septoplasty – przegląd systematyczny 2018
- Nasal septal deviation: a comprehensive narrative review – przegląd 2022
- Prevalence of nasal septum deviation using cone-beam computed tomography – 2020
- Systematic review of surgical interventions for inferior turbinate hypertrophy – metaanaliza 2023
- Complications in septoplasty based on a large group of 5639 patients – badanie polskich autorów, 2018
- Management of rhinitis medicamentosa: a systematic review – przegląd 2019
- American Rhinologic Society expert practice statement: septoplasty in children – 2024
- Does pediatric septoplasty compromise midfacial growth? A systematic review – 2020
- Septoplasty revision rates in pediatric vs adult populations – JAMA Otolaryngol 2022