Ten artykuł jest częścią przewodnika przerost migdałka gardłowego (trzeci migdał), który dotyczy głównie dzieci.
W skrócie: dorosły rzadko ma duży trzeci migdał, ale może. Daje zatkany nos, chrapanie, spływanie wydzieliny po gardle i uczucie zatkania ucha. Najczęściej przyczyną jest stan zapalny, alergia albo palenie, rzadko nowotwór. Dlatego dorosły z takimi objawami powinien mieć obejrzane nosogardło endoskopem u laryngologa. Bez zwlekania, gdy dochodzi płyn w jednym uchu, krwista wydzielina z nosa albo guzek na szyi.
Czy dorosły może mieć trzeci migdał?
Migdałek gardłowy jest największy w wieku przedszkolnym, a potem się zmniejsza. U nastolatków jest zwykle niewielki, a u większości dorosłych w nosogardle zostaje tylko cienka warstwa tkanki chłonnej. Powiększony migdałek gardłowy u dorosłego to sytuacja rzadka i nietypowa, dlatego zawsze trzeba ustalić jej przyczynę.
Trzeci migdał czy migdałki podniebienne?
Wiele osób pyta o „powiększone migdałki u dorosłych”, mając na myśli różne rzeczy:
- trzeci migdał (migdałek gardłowy) leży za nosem i nie widać go w lusterku; o nim jest ten artykuł,
- migdałki podniebienne to te widoczne po bokach gardła przy otwartych ustach: powiększone migdałki podniebienne; jeden migdał wyraźnie większy od drugiego u dorosłego wymaga badania laryngologicznego, bo bywa objawem nowotworu: rak gardła i HPV,
- „migdał wyczuwalny na szyi” to zwykle powiększony węzeł chłonny, a nie migdałek: guzek na szyi.
Trzeciego migdała u dorosłego nie da się więc obejrzeć ani sfotografować samemu. Laryngolog widzi go w endoskopii: jako bladoróżową, pofałdowaną tkankę na tylnej ścianie nosogardła, która zasłania tylną część nosa i ujścia trąbek słuchowych.
Objawy
Objawy są podobne jak u dzieci, bo powiększona tkanka zatyka tylną część nosa i ujścia trąbek słuchowych:
- zatkany nos, oddychanie przez usta, zwłaszcza w nocy,
- chrapanie, czasem bezdechy w czasie snu i senność w ciągu dnia,
- gęsta wydzielina spływająca po tylnej ścianie gardła, chrząkanie, kaszel,
- nosowanie, zmieniony głos,
- uczucie zatkania ucha, gorszy słuch, płyn w uchu, często tylko po jednej stronie.
Szczególnej uwagi wymagają:
- płyn w jednym uchu u dorosłego, który nie mija po infekcji; zawsze wymaga obejrzenia nosogardła, bo może być pierwszym objawem guza zatykającego trąbkę słuchową; więcej: płyn w uchu u dorosłych,
- krwawienia z nosa lub krwista wydzielina,
- powiększone, niebolesne węzły chłonne na szyi,
- objawy ogólne: chudnięcie, nocne poty, długotrwałe stany podgorączkowe.
Twarz adenoidalna u dorosłych
„Twarz adenoidalna” (wydłużona twarz, wąska szczęka, otwarte usta) powstaje w dzieciństwie, gdy dziecko latami oddycha przez usta w okresie wzrostu; opisujemy to w przewodniku o przeroście migdałka gardłowego. U dorosłego usunięcie migdałka może poprawić oddychanie przez nos, ale nie zmieni już kształtu twarzy ani zgryzu; tym zajmuje się ortodonta lub chirurg szczękowy.
Możliwe przyczyny
- Przewlekłe stany zapalne nosa i zatok, nawracające infekcje.
- Alergia, zwłaszcza całoroczna.
- Palenie tytoniu i przebywanie w zadymionych lub zapylonych miejscach.
- Przebyte lub trwające infekcje wirusowe, np. mononukleoza zakaźna.
- Zakażenie HIV: powiększenie tkanki chłonnej w nosogardle bywa jednym z jego pierwszych objawów.
- Nowotwory: chłoniaki i rak nosogardła. Są rzadkie, ale częstsze u starszych mężczyzn i palaczy. Objawy i leczenie raka nosogardła opisujemy w artykule rak nosa, zatok i nosogardła.
Diagnostyka
- Endoskopia nosa i nosogardła: laryngolog ogląda nosogardło cienkim endoskopem w gabinecie, po znieczuleniu śluzówki sprayem. To podstawowe badanie i trwa kilka minut.
- Badanie uszu i słuchu, tympanometria przy uczuciu zatkania ucha.
- Pobranie wycinka (biopsja), gdy tkanka wygląda nietypowo, jest tylko po jednej stronie, nie zmniejsza się po leczeniu albo towarzyszą jej objawy alarmowe (guzek na szyi, płyn w jednym uchu, krwawienia, starszy wiek, palenie). Wynik badania pod mikroskopem rozstrzyga o przyczynie.
- Badania obrazowe: rezonans magnetyczny lub tomografia, gdy trzeba ocenić zasięg zmiany.
- Badania krwi, w tym w kierunku HIV, jeśli lekarz uzna to za potrzebne.
Jak często wycinek pokazuje coś groźnego? W dużym badaniu 470 dorosłych, u których pobrano wycinek z nosogardła, w 3 na 4 przypadki był to zwykły rozrost tkanki chłonnej, a nowotwór stwierdzono u około 6 na 100 osób. Ryzyko było większe u osób starszych, przy guzku na szyi i przy podejrzanie wyglądającej zmianie. W innym badaniu prawie połowa dorosłych z nowotworem nosogardła miała płyn w uchu po jednej stronie.
Leczenie
Leczenie zależy od przyczyny:
- przy stanie zapalnym i alergii: sterydy donosowe, leczenie alergii, płukanie nosa, rzucenie palenia,
- gdy przerost utrzymuje się mimo leczenia i daje dolegliwości: usunięcie tkanki w znieczuleniu ogólnym; usuniętą tkankę zawsze bada się pod mikroskopem,
- gdy przyczyną jest nowotwór lub infekcja ogólnoustrojowa: leczenie choroby podstawowej w odpowiednim ośrodku.
Dorośli zwykle znoszą zabiegi na migdałkach gorzej niż dzieci: ból bywa silniejszy i dłużej się utrzymuje. Ogólne zasady opieki po zabiegu: po usunięciu trzeciego migdała. Gdy objawy wracają po wcześniejszym usunięciu migdałka: czy trzeci migdał odrasta?
Gdzie się zgłosić
- Lekarz rodzinny: przy przewlekle zatkanym nosie, chrapaniu i spływaniu wydzieliny może zacząć leczenie (sterydy donosowe, leczenie alergii) i skierować do laryngologa, gdy nie pomaga.
- Laryngolog: każdy dorosły z podejrzeniem powiększonego trzeciego migdała powinien mieć endoskopię nosogardła. Bez zwlekania, gdy jest płyn w jednym uchu, krwista wydzielina z nosa albo guzek na szyi; przy podejrzeniu nowotworu lekarz rodzinny lub laryngolog wystawia kartę DiLO: gdzie się zgłosić z podejrzeniem nowotworu.
- Pilnie (SOR): obfite krwawienie z nosa, którego nie da się zatrzymać uciskiem: krwawienie z nosa.
Autor tego artykułu, dr n. med. Marek Porowski, na co dzień bada nosogardło endoskopem, kwalifikuje do zabiegu i operuje przerośnięty migdałek gardłowy; przyjmuje głównie w Centrum Słuchu i Mowy MEDINCUS w Kajetanach. Więcej o przyczynach zatkanego nosa: utrudnienie oddychania nosem.
Źródła i dodatkowe informacje
- Adenoid Hypertrophy – StatPearls, NCBI Bookshelf
- Abu-Ghanem S i wsp. Nasopharyngeal biopsy in adults: a large-scale study in a non endemic area – Rhinology 2015 (PMID 26030036)
- von Witzleben MM i wsp. Nasopharyngeal masses in adults: a retrospective analysis of 255 patients – World J Otorhinolaryngol Head Neck Surg 2025 (PMID 40070493)
- Adenoidal hypertrophy as the presenting feature of HIV infection – The Journal of Laryngology & Otology