Czym są migdałki podniebienne i gardłowy?
Migdałki podniebienne to widoczne przy szeroko otwartych ustach struktury o różnej wielkości. Są nieregularne, podobne do orzecha włoskiego, i mogą być niewidoczne lub znacznie powiększone. Migdałek gardłowy, tzw „trzeci migdał” ukryty jest w gardle i może powodować blokadę nosogardzieli. Poza tymi większymi i ograniczonymi skupiskami tkanki chłonnej istnieją mniejsze grudki chłonne zlokalizowane w gardle a nawet krtani. Tkanka ta pomaga w ochronie przed infekcjami, szczególnie u dzieci. Choroby migdałków, takie jak wirusowe i bakteryjne zapalenie, są częste i mogą wymagać leczenia antybiotykami lub interwencji chirurgicznej, gdy leczenie farmakologiczne jest niewystarczające. W takich przypadkach konieczna jest konsultacja z otolaryngologiem.
Jakie są objawy przerostu migdałków?
Przerost migdałków podniebiennych i gardłowego, chociaż może być bezobjawowy, w niektórych przypadkach prowadzi do problemów zdrowotnych. Średni przerost nie musi wpływać na zdrowie dziecka, ale gdy migdałki są znacznie powiększone, mogą blokować drożność nosa i dróg oddechowych. Wówczas występują problemy z oddychaniem przez nos, dzieci mają otwarte usta podczas snu, co może powodować chrapanie i bezdechy nocne. Objawy te mogą wpływać na jakość snu i powodować dzienne zmęczenie i rozdrażnienie. Operacje usuwania migdałków są zalecane, gdy występują wymienione objawy, a nie tylko na podstawie stwierdzenia przerostu podczas badania lekarskiego.
Przerost migdałka gardłowego może również powodować nawracające infekcje górnych dróg oddechowych, śluzowe i ropne wydzieliny z nosa oraz ślinienie się, ponieważ zaburza on naturalne oczyszczanie jamy nosowej. Znaczącego stopnia powiększenie migdałka gardłowego może wpływać na słuch, gdyż uciska on na trąbki słuchowe (funkcja ich opisana jest w innym rozdziale poradnika). Upośledzenie funkcji trąbki słuchowej może prowadzić do gromadzenia się płynu i śluzu w uchu (wysiękowe zapalenie ucha środkowego). To z kolei wywołuje niedosłuch i opóźnia rozwój mowy. Długotrwałe przypadki mogą wymagać interwencji chirurgicznej, szczególnie kiedy inne metody leczenia nie przynoszą poprawy.
Jak rozpoznaje się przerost migdałków?
Rozpoznanie powiększenia migdałków podniebiennych jest proste i często zauważalne przez rodziców. Ocena ich wielkości zależy od zajmowanej przestrzeni w gardle. Przedstawiony schemat klasyfikuje przerost migdałków w czterech stopniach, gdzie w najwyższym migdałki spotykają się na środku gardła, co może utrudniać jedzenie. Diagnostyka i określenie stanu patologicznego wymaga badania przez laryngologa.
Ryc. 1 Stopnie przerostu migdałków podniebiennych (skala I–IV)
Aby ocenić przerost migdałka gardłowego, wykonuje się badanie fiberoskopowe, które jest jednak nieprzyjemne dla dziecka i nie zawsze konieczne przy jednoznacznych przypadkach. Radiologiczne oceny migdałka gardłowego nie są zalecane z powodu promieniowania i braku dodatkowych korzyści w porównaniu do dokładnego badania laryngologicznego. Badania laboratoryjne, takie jak pełna morfologia krwi i poziomy antystreptolizyny O (ASO), oraz wymazy z nosa i gardła, mogą być przydatne w rozpoznawaniu choroby i ewentualnych zmian systemowych.
Oceniając wpływ przerostu migdałków na słuch, lekarz przeprowadza otoskopowe badanie uszu, które może być dokładniej wykonane za pomocą mikroskopu lub videootoskopu. Audiometria impedancyjna i testy otoemisyjne są podstawowymi, szybkimi i bezbolesnymi badaniami słuchu u dzieci, pozwalającymi na ocenę stanu ucha środkowego i monitorowanie leczenia. W przypadku starszych dzieci stosuje się audiometrię tonalną do określenia stopnia niedosłuchu. Na podstawie tych badań, lekarz może zaproponować leczenie, które czasem wymaga konsultacji z alergologiem w przypadku towarzyszących alergii.
Jak należy postępować z przerostem migdałków u dziecka?
Leczenie przerostu migdałków może być różnorodne i zależy od symptomów. Bezobjawowy przerost często monitoruje się przez regularne kontrole, nie wymagając natychmiastowej interwencji medycznej. Przy braku objawów, wizyty kontrolne i testy słuchu są wystarczające, aby śledzić potencjalny rozwój komplikacji, takich jak wysiękowe zapalenie ucha. Leczenie farmakologiczne, uwzględniające antyalergiczne i przeciwzapalne leki oraz sterydy donosowe, jest zalecane w celu zmniejszenia stanu zapalnego i przekrwienia. Równolegle, zaleca się zmiany w diecie i regularne płukania nosa, aby łagodzić symptomy alergiczne i wspomagać odporność.
Jeśli objawy przerostu są nasilone, wizyta u specjalisty otolaryngologa staje się niezbędna do oceny stanu i zdecydowania o dalszym leczeniu. Decyzja o operacji – adenoidektomii lub tonsillotomii – jest podjęta po szczegółowej analizie stanu zdrowia i reakcji na poprzednie terapie. Chirurgia często skutecznie eliminuje problem, przynosząc ulgę i poprawiając jakość życia dziecka. W przypadku zalegania płynu w uchu, procedura może być połączona z założeniem drenów wentylacyjnych, co poprawia słuch i zapobiega przyszłym infekcjom.
Obraz śródoperacyjny - przerost migdałków podniebiennych.
Czterolatek z IV stopniem przerostu migdałków podniebiennych miewał trudności z oddychaniem przez znacznie powiększone migdałki, które zetknęły się w linii środkowej gardła. Języczek był prawie niewidoczny, ukryty między migdałkami. Problemy z oddychaniem, chrapanie, i nocne bezdechy znacząco wpływały na jakość życia dziecka, które często budziło się zmęczone i niewyspane. Nawracające katarowe infekcje oraz problemy z jedzeniem dodatkowo komplikowały sytuację. Nieefektywność leczenia farmakologicznego wymagała innych form interwencji, aby poprawić stan zdrowia i samopoczucie dziecka.
Ryc. 2 Obraz śródoperacyjny - widoczne duże przerośnięte migdałki podniebienne
Stan po przycięciu migdałków podniebiennych i usunięciu migdałka gardłowego.
Po adenoidektomii i tonsillotomii u dziecka zaobserwowano poprawę w przestrzeni gardła dzięki przycięciu, a nie całkowitemu usunięciu migdałków podniebiennych. Zabieg umożliwił powrót języczka do normalnego położenia i zachowanie obronnych funkcji tkanki migdałkowej. Całkowite usunięcie migdałków jest rzadziej stosowane u dzieci. Migdał gardłowy został usunięty, choć nie jest to widoczne na obrazie.
Ryc. 3 Stan po tonsillotomii
Stan po przycięciu migdałków podniebiennych i usunięciu migdałka gardłowego.
Na zdjęciu przedstawiono migdałki podniebienne (po bokach), które były widoczne w gardle podczas badania oraz migdałek gardłowy „trzeci”, który zwykle jest niewidoczny. Na uwagę zasługuje wielkość migdałka gardłowego w porównaniu z podniebiennymi, które już same w sobie były bardzo duże stykając się w linii pośrodkowej ciała. Dolegliwości dziecka po operacji ustąpiły praktycznie całkowicie a już podczas pierwszej nocy po zabiegu rodzice zgłaszali, że „nie słyszą dziecka jak śpi”.
Ryc.4 Migdałki usunięte po operacji
Ryc.5 Duży migdałek gardłowy - porównanie wielkości z gazikiem
Powiązane artykuły
- Wysiękowe zapalenie ucha — najczęstsze powikłanie słuchowe przerostu migdałka gardłowego
- Dreny wentylacyjne uszu — zakładane często jednocześnie z adenoidektomią
- Kiedy usunąć migdałek gardłowy? — optymalne wskazania i wiek
- Przyczyny niepowodzeń adenotomii — dlaczego migdałek może odrastać
- Niedosłuch u dziecka — długotrwały przerost prowadzi do niedosłuchu
Źródła i dodatkowe informacje
- Adenoid — artykuł anglojęzyczny (Wikipedia)
- Adenotonsillectomy versus non-surgical management for sleep-disordered breathing in children — przegląd wskazań i wyników (PubMed)
- Pediatric Tonsil and Adenoid Disorders — informacje dla pacjentów (American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery)