Wprowadzenie
Operacje przeprowadzane na uchu mają zasadniczo dwa cele: pierwszy to usunięcie zmian zapalnych, które zagrażają powikłaniami. Drugi nie mniej ważny to poprawa i przywrócenie słuchu. Operując ucho chirurg stara się wykonać oba rodzaje jednocześnie, czyli usunąć zmiany zapalne i zrekonstruować słuch, ale nie zawsze jest to możliwe. Specyfika operacji usznych polega również na tym, że często wykonuje się je wieloetapowo. W pierwszym etapie usuwa się zmiany zapalne a dopiero w drugim czy trzecim wykonuje rekonstrukcję.
Operacje uszne można przeprowadzać zarówno przez przewód słuchowy zewnętrzny jak i z cięcia zausznego. Operacje z cięcia zausznego wykonuje się w przypadku bardziej zaawansowanych zmian zapalnych, perlaków, ropni i powikłań a także jest to wstępny etap operacji wszczepiania implantów słuchowych. W przypadku operacji z cięcia zausznego prawie zawsze otwiera się ucho również od strony przewodu słuchowego zewnętrznego.
Jest wiele różnych operacji przeprowadzanych na uchu oraz różnych modyfikacji wprowadzanych przez doświadczonych lekarzy. Najczęściej przeprowadza się jednak kilka rodzajów tych operacji i te właśnie są poniżej opisane.
Tympanoplastyka
Tympanoplastyka (ang. tympanoplasty) to ogólna nazwa operacji, w której chirurg usuwa chorobę z ucha środkowego i odbudowuje mechanizm przenoszenia dźwięku: błonę bębenkową, kosteczki słuchowe lub jedno i drugie. Opisane niżej myringoplastyka i ossikuloplastyka to w praktyce rodzaje tympanoplastyki.
Typy tympanoplastyki
Klasyczny podział według Wullsteina opisuje, na czym po operacji opiera się błona bębenkowa:
| Typ | Na czym polega |
|---|---|
| I | odbudowa samej błony bębenkowej przy prawidłowych kosteczkach, czyli myringoplastyka |
| II | błona bębenkowa opiera się na kowadełku, gdy uszkodzony jest młoteczek |
| III | błona bębenkowa opiera się na strzemiączku, gdy brakuje młoteczka i kowadełka; dziś zwykle wstawia się między nie protezę lub własną kosteczkę |
| IV | zachowana jest tylko ruchoma podstawa strzemiączka; przeszczep osłania okienko okrągłe, tworząc małą jamę bębenkową |
| V | otwarcie kanału półkolistego przy unieruchomionym strzemiączku; metoda historyczna, zastąpiona przez operację strzemiączka |
Obecnie chirurdzy częściej opisują zabieg słowami, np. „tympanoplastyka z ossikuloplastyką protezą częściową”, niż numerem typu. O protezach: protezy kosteczek słuchowych.
Tympanoplastyka a myringoplastyka
Myringoplastyka to samo zamknięcie perforacji błony bębenkowej. Tympanoplastyka jest pojęciem szerszym: chirurg otwiera ucho środkowe, sprawdza kosteczki, usuwa zmiany zapalne i w razie potrzeby odbudowuje łańcuch kosteczek.
Tympanoplastyka otwarta i zamknięta
Te pojęcia dotyczą głównie leczenia perlaka:
- technika zamknięta: tylna ściana przewodu słuchowego zostaje zachowana; ucho po wygojeniu wygląda prawie normalnie, ale ewentualna wznowa jest ukryta, dlatego planuje się kontrolny rezonans lub drugą operację,
- technika otwarta: tylna ściana przewodu jest usuwana i powstaje wspólna jama, jak w opisanej niżej operacji radykalnej zmodyfikowanej; łatwo ją kontrolować, ale wymaga regularnego czyszczenia i ochrony przed wodą.
Więcej: czy perlak wraca po operacji?
Ile trwa tympanoplastyka
Zwykle od około godziny, gdy odbudowuje się tylko błonę bębenkową, do 2–3 godzin przy rozległych zmianach zapalnych lub perlaku. Operację wykonuje się najczęściej w znieczuleniu ogólnym.
Myringoplastyka
Operacja zwana myringoplastyką (ang. myringoplasty) polega na odbudowie zniszczonej lub pękniętej błony bębenkowej. Operację taką wykonuje się najczęściej z dojścia wewnątrzprzewodowego (tylko przez przewód słuchowy zewnętrzny). W typowych przypadkach chirurg pobiera fragment powięzi mięśnia skroniowego lub ochrzęstnej ze skrawka ucha, jest to więc materiał własny pacjenta. Na schemacie poniżej przedstawiono: 1: perforacja; 2: przeszczep.
Schemat myringoplastyki: 1 – perforacja błony bębenkowej, 2 – przeszczep odbudowujący błonę.
Ossikuloplastyka
Operacja zwana ossikuloplastyką (ang. ossiculoplasty) polega najczęściej na odbudowie ciągłości zniszczonego łańcucha kosteczek słuchowych. Operację taką wykonuje się najczęściej z dojścia wewnątrzprzewodowego (tylko przez przewód słuchowy zewnętrzny). W niektórych przypadkach dochodzi do usztywnienia kosteczek słuchowych, które nie ruszają się odpowiednio. Wtedy celem ossikuloplastyki jest przywrócenie ich prawidłowej ruchomości. Do ossikuloplastyki wykorzystuje się zarówno materiał własny pacjenta (resztki kosteczek), jak również sztuczne protezki wykonane z różnych materiałów, często z tytanu.
Schemat ossikuloplastyki – odbudowa ciągłości łańcucha kosteczek słuchowych.
Antromastoidektomia
Operacja zwana antromastoidektomią (ang. antromastoidectomy) polega na otwarciu komórek wyrostka sutkowego (numer 4 na poniższym schemacie). Operacja taka jest przeprowadzana z cięcia zausznego. (antrum – duża komórka w jamie wyrostka, mastoid – wyrostek sutkowaty, stąd termin antro – mastoidektomia: otwarcie wszystkich komórek wyrostka). Zazwyczaj podczas tej operacji wykonuje się również tzw. tympanotomię eksploratywną, czyli otwarcie ucha środkowego przez przewód słuchowy (numer 5). Część kości, która oddziela jamę bębenkową od jamy wyrostka sutkowego to tylna ściana przewodu słuchowego, zaznaczona numerem 6.
Schemat antromastoidektomii: 4 – otwarte komórki wyrostka sutkowego, 5 – tympanotomia eksploratywna, 6 – tylna ściana przewodu słuchowego.
Operacja radykalna zmodyfikowana
Operacja zwana operacją radykalną zmodyfikowaną (ang. radical modified mastoidectomy) polega na otwarciu komórek wyrostka sutkowego podobnie jak w antromastoidektomii, z dojścia zausznego. Różnica polega na usunięciu części kości – tylnej ściany przewodu słuchowego zewnętrznego, wskutek czego powstaje wspólna jama. Zaletą takiej operacji jest łatwa kontrola jej zawartości (wznowa perlaka). Wadą jest pogorszenie słuchu oraz nawracające wycieki z ucha. Operacja radykalna zmodyfikowana przeprowadzana jest w przypadkach dużego perlaka oraz jego powikłań. W przypadkach nawracających infekcji w jamie pooperacyjnej wykonuje się obliterację jamy wyrostka.
Schemat operacji radykalnej zmodyfikowanej – wspólna jama powstała po usunięciu tylnej ściany przewodu słuchowego.
Źródła i dodatkowe informacje
- Mastoidektomia – opis antromastoidektomii (Wikipedia, ang.)
- Tympanoplasty – opis myringoplastyki (Wikipedia, ang.)