Strona główna
Otologia

Działy

Zagadnienia główneAudiologiaNiedosłuch a demencjanoweAtlas uchaWady uszu

Najważniejsze schorzenia

Perlak uchaWysiękowe zapalenie uchaOtosklerozaPerforacja błony bębenkowejUszkodzenie kosteczek słuchowychBól ucha
Implanty Wszystkie artykułyImplanty słuchowe: rodzajeImplant ślimakowyImplanty na przewodnictwo kostneImplant ucha środkowego
Rynologia Wszystkie artykułyZapalenie zatokSkrzywiona przegroda nosaZatkany nosKrwawienie z nosa
Migdałki Wszystkie artykułyTrzeci migdał (migdałek gardłowy)Usunięcie trzeciego migdałaMigdałki podniebienneUsunięcie migdałków podniebiennych
Onkologia Wszystkie artykułyNowotwory głowy i szyi: objawy alarmoweGdzie się zgłosić: karta DiLOProfilaktyka
Edukacja

Modele i narzędzia

Wszystkie modelenoweŚlimak 3D: tonotopianoweDroga słuchowa: model 3DnoweBól ucha odbity: model 3DnoweWady ucha wewnętrznego: model 3DnoweWady ślimaka: atlas 3DnoweOdczyt audiogramuDroga słuchowa: atlas

Materiały

OgólneVideoRecepturaTest z otologiiPrezentacjeFormularze dla pacjentów
Konsultacje online
Strona główna › Zapalenie zatok › Tomografia zatok: jak czytać opis (zatoki powietrzne, zmiany śluzówkowe, torbiel)
Rynologia

Tomografia zatok: jak czytać opis (zatoki powietrzne, zmiany śluzówkowe, torbiel)

Opis tomografii zatok potrafi wystraszyć: zmiany śluzówkowe, torbiel, zacienienie. Tymczasem wiele z tych określeń opisuje rzeczy częste i niegroźne, spotykane także u ludzi bez żadnych dolegliwości. Wyjaśniamy najczęstsze sformułowania, kiedy tomografia zatok ma sens i dlaczego opis zawsze trzeba zestawić z objawami.

🕐 7 min czytania 📅 Aktualizacja: 8 października 2026
Spis treści
  1. Kiedy wykonuje się tomografię zatok?
  2. Najważniejsza zasada: opis to nie diagnoza
  3. Słowniczek opisu tomografii zatok
  4. Torbiel zatoki szczękowej
  5. Skrzywiona przegroda i ból głowy w opisie
  6. Jak przygotować się do wizyty z wynikiem?
  7. Źródła i dodatkowe informacje
  8. Pytania i odpowiedzi

Ten artykuł jest częścią przewodnika zapalenie zatok przynosowych.

Kiedy wykonuje się tomografię zatok?

Tomografia komputerowa (TK) dokładnie pokazuje zatoki, cienkie ściany kostne i drogi odpływu wydzieliny do nosa. Wykonuje się ją:

Nie wykonuje się jej przy zwykłym ostrym zapaleniu zatok: wytyczne zalecają, by nie robić wtedy żadnych zdjęć, jeśli lekarz nie podejrzewa powikłań ani innej choroby. Zdjęcie RTG zatok ma dziś niewielką wartość, bo nie pokazuje dokładnie zatok sitowych ani ujść zatok.

Najważniejsza zasada: opis to nie diagnoza

Drobne zmiany w zatokach są niezwykle częste u ludzi zdrowych. W norweskim badaniu populacyjnym, w którym rezonans głowy wykonano losowo wybranym osobom w wieku 50–66 lat:

Podobnie w tomografiach wykonywanych przed operacją przegrody nosa przypadkowe zmiany w zatokach miał prawie co trzeci pacjent, najczęściej torbiel retencyjną. Dlatego o rozpoznaniu decydują objawy i badanie laryngologiczne, a opis tomografii je uzupełnia. Zmiana bez objawów zwykle nie wymaga leczenia.

Słowniczek opisu tomografii zatok

Sformułowanie w opisieCo oznacza
Zatoki oboczne nosa (przynosowe) powietrzne, prawidłowo upowietrznioneZatoki są wypełnione powietrzem, czyli prawidłowe.
Pogrubienie błony śluzowej, zmiany śluzówkowe, obrzęk śluzówkiBłona śluzowa wyściełająca zatokę jest grubsza niż zwykle. Bardzo częste także bez objawów; drobne pogrubienie (kilka milimetrów) zwykle nie ma znaczenia.
Zmiany zapalne zatok, zacienienie częściowe lub całkowiteCzęść zatoki lub cała jest wypełniona obrzękniętą śluzówką lub wydzieliną. Znaczenie zależy od objawów i rozległości.
Poziom płynu (poziom płynowo-powietrzny)W zatoce jest płyn. Najczęściej oznacza świeży stan zapalny (lub krew po urazie).
Torbiel retencyjna, torbiel śluzowa, polip zatoki szczękowejKopulasta, gładka zmiana zwykle na dnie zatoki szczękowej. Bardzo częsta i przeważnie bez znaczenia.
Polipy, polipowatośćPolipy w nosie i zatokach. Gdy dotyczą obu stron, to zwykle przewlekłe zapalenie zatok z polipami: przewlekłe zapalenie zatok i polipy nosa.
Kompleks ujściowo-przewodowy drożny / niedrożnyWspólna droga odpływu z zatok szczękowej, czołowej i przednich sitowych. Niedrożność sprzyja zaleganiu wydzieliny.
Skrzywienie (deviatio) przegrody nosa, kolec przegrodyPrzegroda odchyla się w jedną stronę. Bardzo częste; znaczenie ma tylko, gdy utrudnia oddychanie: skrzywiona przegroda nosa.
Małżowina pęcherzowa (concha bullosa)Środkowa małżowina nosowa zawiera komórkę powietrzną. Częsty wariant budowy, zwykle bez znaczenia.
Przerost małżowin nosowych dolnychPowiększone małżowiny, które mogą zwężać przewody nosowe. Często wynikają z obrzęku śluzówki (np. alergii).
Hipoplazja / aplazja zatoki czołowejZatoka czołowa jest mała albo jej nie ma. Wariant budowy, nie choroba.
Kostniak (osteoma)Niezłośliwa, twarda zmiana kostna, najczęściej w zatoce czołowej lub sitowej. Małe zwykle się tylko obserwuje.
Zmiany okołowierzchołkowe zębów, zapalenie zatoki szczękowej jednostronneMożliwe zapalenie zatoki pochodzenia zębowego. Potrzebna konsultacja stomatologiczna.
Skala Lunda-Mackaya (np. 6/24)Punktowa ocena zacienienia zatok (0 = wszystkie powietrzne, 24 = wszystkie całkowicie zacienione). Używana w badaniach naukowych i przed operacją; niewielka liczba punktów zdarza się u osób zdrowych.

Na zdjęciu poniżej widać prawidłowe zatoki i nos w tomografii: zatoki są czarne (wypełnione powietrzem), a przegroda nosa jest tylko nieznacznie skrzywiona.

Przekrój przez nos i zatoki w tomografii komputerowej

Przekrój czołowy w tomografii komputerowej. A: przegroda nosa, B i C: małżowiny nosowe, D: zatoka szczękowa, E: zatoki sitowe

Torbiel zatoki szczękowej

To jedno z najczęściej opisywanych znalezisk. Torbiel retencyjna powstaje, gdy zatka się drobny gruczoł w błonie śluzowej i wypełni wydzieliną. W tomografiach przed operacją przegrody była najczęstszą przypadkową zmianą w zatokach (połowa wszystkich znalezisk). Zwykle nie daje objawów i nie wymaga leczenia. Laryngolog może zalecić dalsze postępowanie, gdy torbiel jest bardzo duża, zatyka ujście zatoki, daje objawy albo przed niektórymi zabiegami stomatologicznymi (np. podniesieniem dna zatoki przed implantem).

Skrzywiona przegroda i ból głowy w opisie

W opisie często pojawia się skrzywienie przegrody, kolec przegrody, małżowina pęcherzowa czy „punkty kontaktu” błony śluzowej. To częste warianty budowy. W badaniu porównawczym występowały podobnie często u osób z bólami głowy i bez nich, więc sama ich obecność w tomografii nie przesądza, że to one są przyczyną bólu. Tomografia może też nie oddawać dokładnie stopnia skrzywienia przegrody, dlatego o leczeniu decyduje badanie laryngologiczne i objawy.

Jak przygotować się do wizyty z wynikiem?

Źródła i dodatkowe informacje

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy „zatoki oboczne nosa powietrzne”?
To dobra wiadomość: zatoki są wypełnione powietrzem, czyli wyglądają prawidłowo. Podobnie „zatoki przynosowe prawidłowo upowietrznione” oznacza, że nie ma w nich płynu ani zmian zapalnych.
Czy pogrubienie błony śluzowej zatok trzeba leczyć?
Samo pogrubienie błony śluzowej, bez objawów, zwykle nie wymaga leczenia. W badaniu populacyjnym miał je co drugi losowo wybrany dorosły. Znaczenie ma dopiero wtedy, gdy towarzyszą mu dolegliwości: zatkany nos, wydzielina, osłabiony węch, ucisk twarzy trwający tygodniami.
Torbiel zatoki szczękowej: co robić?
Torbiel retencyjna (śluzowa) to bardzo częste, przypadkowe znalezisko w dnie zatoki szczękowej. Zwykle nie daje objawów i nie wymaga leczenia. Lekarz zaleci dalszą diagnostykę, jeśli torbiel jest duża, zatyka ujście zatoki, daje objawy albo ma nietypowy wygląd.
Tomografia czy RTG zatok?
Do oceny przewlekłego zapalenia zatok i przed operacją wykonuje się tomografię komputerową. Zdjęcie RTG zatok ma dziś niewielką wartość. Przy zwykłym ostrym zapaleniu zatok nie wykonuje się żadnego z tych badań, chyba że lekarz podejrzewa powikłanie.
Czy można robić tomografię zatok w trakcie kataru?
Lepiej nie, jeśli badanie ma ocenić przewlekłą chorobę zatok. W czasie przeziębienia zatoki często wyglądają na zajęte zapaleniem, a zmiany te same ustępują. Planową tomografię wykonuje się zwykle kilka tygodni po infekcji. Wyjątkiem jest podejrzenie powikłań: wtedy badanie robi się od razu.

Wszystko o zatokach

  1. Zapalenie zatok przynosowych: objawy, rodzaje, badanie i leczenieZapalenie zatok obocznych nosa: objawy, czy jest gorączka, jak zbadać zatoki, od kiedy dziecko ma zatoki, kiedy antybiotyk i kiedy pilnie do lekarza.
  2. Leczenie zapalenia zatok: antybiotyk czy nie, domowe sposoby i lekiJak leczyć ostre zapalenie zatok: płukanie nosa, leki przeciwbólowe, krople, steryd donosowy, zioła. Kiedy antybiotyk naprawdę pomaga i kiedy iść do lekarza.
  3. Zapalenie zatok czołowych: objawy, leczenie i kiedy jest groźneZatoki czołowe: gdzie są, jak boli ich zapalenie, czy ból czoła to zawsze zatoki, jak się leczy i jakie objawy wymagają pilnej pomocy (obrzęk czoła, powieki).
  4. Przewlekłe zapalenie zatok i polipy nosa: objawy, leczenie, operacja, leki biologicznePrzewlekłe zapalenie zatok z polipami i bez: objawy, utrata węchu, płukanie nosa i sterydy, kiedy operacja, czy polipy odrastają i dla kogo są leki biologiczne.
  5. Powikłania zapalenia zatok: objawy alarmowe, oko, mózg, kiedy na SORRzadkie, ale groźne powikłania zapalenia zatok: obrzęk powieki, zapalenie oczodołu, zapalenie opon, ropień mózgu, guz Potta. Objawy alarmowe i leczenie.
  6. Tomografia zatok: jak czytać opis (zatoki powietrzne, zmiany śluzówkowe, torbiel) (czytasz teraz)Co znaczy w opisie TK zatok: zatoki oboczne nosa powietrzne, pogrubienie błony śluzowej, zmiany zapalne, poziom płynu, torbiel retencyjna, polip, concha bullosa.
  7. Operacja zatok (FESS): kiedy, jak wygląda, po zabiegu i ryzykoEndoskopowa operacja zatok (FESS): kiedy jest potrzebna, jak przebiega, czy boli, jak wygląda gojenie, jakie jest ryzyko powikłań i czy polipy mogą odrosnąć.

Przeczytaj także

Rynologia

Zapalenie zatok przynosowych: objawy, rodzaje, badanie i leczenie

Zapalenie zatok obocznych nosa: objawy, czy jest gorączka, jak zbadać zatoki, od kiedy dziecko ma zatoki, kiedy antybiotyk i kiedy pilnie do lekarza.

Czytaj dalej →
Rynologia

Przewlekłe zapalenie zatok i polipy nosa: objawy, leczenie, operacja, leki biologiczne

Przewlekłe zapalenie zatok z polipami i bez: objawy, utrata węchu, płukanie nosa i sterydy, kiedy operacja, czy polipy odrastają i dla kogo są leki biologiczne.

Czytaj dalej →
Rynologia

Skrzywiona przegroda nosa: objawy, przyczyny, leczenie i operacja

Skrzywiona przegroda nosa: jakie daje objawy, jak ją rozpoznać, co pomaga bez operacji, kiedy septoplastyka ma sens, a kiedy nie. Także u dzieci i po urazie nosa.

Czytaj dalej →
Rynologia

Operacja zatok (FESS): kiedy, jak wygląda, po zabiegu i ryzyko

Endoskopowa operacja zatok (FESS): kiedy jest potrzebna, jak przebiega, czy boli, jak wygląda gojenie, jakie jest ryzyko powikłań i czy polipy mogą odrosnąć.

Czytaj dalej →