Jak wygląda zdrowa błona bębenkowa?
Błona bębenkowa (łac. membrana tympani) ma kolor perłowo-szary. Przy rękojeści młoteczka widać cienkie naczynia krwionośne. Zdrowa błona może być lekko przejrzysta, ale bywa też matowa, nieprzejrzysta i biaława. Sama barwa nie przesądza więc o chorobie.
Błona składa się z dwóch części:
- część napięta (pars tensa), większa i grubsza, z warstwą włóknistą,
- część wiotka (pars flaccida), cieńsza i mniejsza, bez warstwy włóknistej.
Cała błona ma grubość około 0,1 mm, a mimo to jest bardzo wytrzymała. (Na podstawie: A. Bochenek, M. Reicher, Anatomia człowieka, tom V, PZWL, Warszawa 1989.)
Gdzie jest błona bębenkowa i do czego służy?
Błona bębenkowa znajduje się na końcu przewodu słuchowego zewnętrznego. Oddziela ucho zewnętrzne od ucha środkowego. Fale dźwiękowe wprawiają ją w drgania, a drgania przenoszą kosteczki słuchowe: młoteczek, kowadełko i strzemiączko. Dlatego uszkodzona błona często obniża słuch, a czasem wpuszcza do ucha środkowego wodę i bakterie. Zobacz też: perforacja błony bębenkowej.
Co widać na zdjęciu otoskopowym?
Lekarz ogląda błonę przez otoskop. Na zdrowej błonie rozpoznaje się:
- rękojeść młoteczka, czyli jasny pasek biegnący od góry do środka błony,
- pępek, czyli jasny punkt na końcu rękojeści, w którym błona jest lekko wciągnięta,
- refleks świetlny, czyli jasny stożek odbitego światła w dolnej przedniej części błony,
- naczynia krwionośne przy rękojeści i odchodzące od nich drobne naczynia ku brzegom,
- kwadranty, czyli cztery pola, na które lekarz dzieli błonę (rycina 1b), by opisać miejsce zmiany.
Poniżej na zdjęciu przedstawiono rzut prawidłowej błony bębenkowej w stosunku do kości skroniowej prawej. Przód jest po prawej stronie.
Przypadek I
Ucho prawe: na zdjęciu widoczna jest dobrze rękojeść młoteczka oraz pępek w postaci białego centralnego punktu. Błona bębenkowa jest nieznacznie przeźroczysta. Widoczne są naczynia rękojeści młoteczka i odchodzące od nich promieniście mniejsze naczynia idące w kierunku brzegów błony bębenkowej. Widoczny jest również refleks świetlny w kształcie stożka. Górna część wiotka błony bębenkowej (epitympanum) oraz kosteczki słuchowe są na tym zdjęciu niewidoczne (ryc 1 i 1a).
Ryc. 1 Prawidłowa błona bębenkowa.
Ryc. 1a Prawidłowa błona bębenkowa - schemat. 1-rękojeść młoteczka 2-pępek 3-refleks świetlny
Ryc. 1b Podział błony bębenkowej na kwadranty
- A – S – kwadrant przednio – górny
- A – I – kwadrant przednio – dolny
- P – S – kwadrant tylno – górny
- P – I – kwadrant tylko – dolny
Przypadek II
Ucho lewe: na zdjęciu widoczna jest dobrze rękojeść młoteczka oraz pępek. Błona bębenkowa jest matowa i nieprzejrzysta, ma kolor mleczny. Niewidoczne są struktury głębiej położone, które zwykle można zauważyć podczas badania, jak np. zarys stawu kowadełkowo – strzemiączkowego. Widoczne są naczynia rękojeści młoteczka i odchodzące od nich mniejsze naczynia idące w kierunku brzegów błony bębenkowej. Widoczny jest również niewielki refleks świetlny w tylnych kwadrantach. Jest to zdjęcie dziecka z prawidłowym tympanogramem i audiometrią tonalną (ryc. 2).
Ryc. 2 Prawidłowa błona bębenkowa.
Przypadek III
Ucho lewe: na zdjęciu widoczna jest rękojeść młoteczka oraz bardzo dobrze pępek w postaci białego centralnego punktu. Błona bębenkowa jest przeźroczysta. Widoczne są naczynia rękojeści młoteczka i odchodzące od nich promieniście mniejsze naczynia idące w kierunku brzegów błony bębenkowej. Widoczny jest również refleks świetlny w kształcie stożka. Pępek jest wciągnięty a tylne kwadranty są nieco wybrzuszone ale napięcie i struktura błony bębenkowej są prawidłowe (ryc. 3).
Ryc. 3 Prawidłowa błona bębenkowa.
Kiedy błona nie jest prawidłowa?
Znajomość obrazu zdrowej błony ułatwia rozpoznanie zmian chorobowych:
- Perforacja błony bębenkowej: ubytek w błonie,
- Tympanoskleroza: białawe złogi na błonie,
- Kieszonki retrakcyjne: zagłębienia w błonie, które mogą prowadzić do perlaka,
- Wysiękowe zapalenie ucha: płyn za błoną, często o bursztynowym odcieniu,
- Ostre zapalenie ucha środkowego: zaczerwieniona, napięta, wybrzuszona błona.
Jak lekarz sprawdza, czy z błoną jest wszystko w porządku?
Podstawą jest badanie otoskopowe, czyli oglądanie błony przez specjalny wziernik z oświetleniem. Gdy podejrzewa się płyn w uchu środkowym albo obraz błony nie daje jednoznacznej odpowiedzi, dodatkowo wykonuje się bezbolesną tympanometrię, czyli badanie ruchomości błony. Więcej o chorobie: wysiękowe zapalenie ucha.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Zgłoś się do laryngologa, gdy pojawi się:
- ból ucha, wyciek z ucha lub krew,
- nagły lub narastający spadek słuchu,
- uczucie zatkanego ucha utrzymujące się dłużej niż kilka dni,
- szum w uchu lub zawroty głowy,
- u dziecka: gorsze reagowanie na dźwięki, głośne oglądanie telewizji, opóźniony rozwój mowy.
Do tego badania nie wystarczy domowa kamera: przewód słuchowy jest wąski i kręty, a ocena błony wymaga wprawy.
Piśmiennictwo
- Bochenek A, Reicher M. Anatomia człowieka, tom V. PZWL, Warszawa 1989.
- Tympanic membrane: anatomia błony bębenkowej (Wikipedia, ang.)