Perlak wrodzony w skrócie
- Co to jest: biaława masa złuszczonego naskórka w uchu środkowym, za nienaruszoną błoną bębenkową. Ogólnie o chorobie piszę w artykule perlak ucha, a więcej zdjęć jest w atlasie: perlak ucha zdjęcia.
- Jak się objawia: często wcale. Najczęściej dziecko gorzej słyszy, czasem długo „ma płyn w uchu”. Ból i wyciek pojawiają się późno.
- Jak wygląda: biały lub perłowy guzek albo biała plama widoczna przez błonę bębenkową (zdjęcia niżej).
- Jak się leczy: tylko operacyjnie, w ośrodku z doświadczeniem w uszach u dzieci. Szczegóły dla rodziców w artykule perlak u dziecka.
Gdzie się zgłosić
- Lekarz rodzinny lub pediatra: gdy dziecko gorzej słyszy albo „płyn w uchu” utrzymuje się lub wraca mimo leczenia. To powód do skierowania do laryngologa.
- Laryngolog (najlepiej dziecięcy): badanie ucha w mikroskopie lub videootoskopie; przy białej masie za błoną bębenkową do rozważenia perlak.
- Ośrodek otochirurgiczny: gdy rozpoznano lub podejrzewa się perlaka. Autor tej strony, dr Marek Porowski, operuje perlaki u dzieci na co dzień, głównie w Centrum Słuchu i Mowy MEDINCUS w Kajetanach.
- Pilnie (SOR lub laryngolog tego samego dnia): zawroty głowy, porażenie połowy twarzy, silny ból głowy z gorączką, sztywność karku, senność, wyciek z ucha z gorączką.
Czym jest perlak wrodzony
Perlak wrodzony jest rzadkim, ale coraz częściej rozpoznawanym u dzieci guzem rozwijającym się z przetrwałych embrionalnych komórek. Głównym kryterium rozpoznania jest obecność guza za zachowaną nienaruszoną błoną bębenkową. Perlaki te rosną wolno, przebieg ich jest często bezobjawowy. Rosnąc powodują uszkodzenie błony bębenkowej, łańcucha kosteczek słuchowych i kości skroniowej. Gdy spowodują perforację błony bębenkowej odróżnienie od perlaka nabytego jest w tym momencie niemożliwe. Objawy zależą od zniszczenia poszczególnych struktur ucha środkowego i kości skroniowej a obejmują najczęściej ubytek słuchu. Ogólne omówienie choroby znajdziesz w artykule Perlak ucha: co to jest, objawy i leczenie, a o perlaku u dzieci w ogóle w artykule perlak u dziecka. Leczenie operacyjne omówiono w rozdziale o operacji perlaka.
Nieleczony perlak wrodzony może spowodować powikłania, które niekiedy zagrażają zdrowiu i życiu dziecka. Należą do nich niedowłady i porażenia nerwu twarzowego, zawroty głowy z wypadnięciem funkcji błędnika, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz ropnie mózgu. Te powikłania zdarzają się nawet w dobie wszechobecnej antybiotykoterapii. Perlaki wrodzone są rozpoznawane sporadycznie nawet u osób dorosłych. Należy zauważyć, że w porównaniu z dorosłymi, u dzieci przebieg ich jest bardziej agresywny i częściej powoduje poważne powikłania.
Przypadek I
Na zdjęciu poniżej widoczny jest perlak wrodzony ucha środkowego. Biaława masa wypełnia ucho środkowe. Ucho prawe, 5 – letnie dziecko. Perlak jest zlokalizowany przed rękojeścią młoteczka w przednich i górnych kwadrantach a więc w położeniu typowym, najczęściej opisywanym w literaturze. Widoczne są inne prawidłowe struktury anatomiczne, w tym rękojeść młoteczka. Perlak o takim umiejscowieniu nie daje objawów przez długi czas. Nie powoduje zniszczenia kosteczek słuchowych, które zlokalizowane są pod tylnymi kwadrantami. Może powodować niedosłuch i wysiękowe zapalenie ucha środkowego, jeżeli rozrośnie się w kierunku ujścia trąbki słuchowej. Wysiękowe zapalenie ucha może więc zamazywać obecność guza w uchu środkowym. Należy pamiętać, że przewlekłe stany zapalne nie poddające się leczeniu powinny skłonić lekarza do skierowania dziecka do specjalisty (ryc. 1 i 1a).
W tym wypadku perlak nie dawał żadnych objawów, rozpoznanie zostało postawione podczas rutynowego badania. Rozpoznanie perlaka wrodzonego o takim umiejscowieniu może być utrudnione, zwłaszcza u małych dzieci, gdzie przednie kwadranty błony bębenkowej są słabo widoczne.
Ryc. 1 Perlak wrodzony ucha środkowego
Ryc. 1a Perlak wrodzony - schemat
- wyrostek boczny młoteczka
- rękojeść młoteczka
- pępek błony bębenkowej
- perlak w przednio – górnym kwadrancie jamy bębenkowej
- Leczenie perlaka wrodzonego jest wyłącznie operacyjne. Podejrzewając to schorzenie należy skierować dziecko do specjalistycznego ośrodka wykonującego operacje u dzieci.
- W tym przypadku wystarczyła operacja przez przewód słuchowy, bez nacinania skóry za uchem.
- Perlak został usunięty w całości jako obły guz o średnicy około 0.5 cm.
- Nie było potrzeby rekonstrukcji błony bębenkowej ani kosteczek słuchowych.
- Rokowanie jest bardzo dobre pod warunkiem wczesnego rozpoznania.
- Zwykle nie trzeba drugiej, kontrolnej operacji, bo ewentualną wznowę widać w badaniu videootoskopowym. Więcej o kontrolach: wznowa perlaka.
Przypadek II
Na zdjęciu poniżej widoczny jest perlak wrodzony ucha środkowego. Biaława masa wypełnia ucho środkowe. Ucho lewe, dziecko 6 – letnie. Poniżej i z przodu widoczne są dwa pęcherzyki powietrza oraz bursztynowy płyn wysiękowy. Niewidoczne są inne struktury anatomiczne, w tym rękojeść młoteczka. Perlak o takim umiejscowieniu zniszczył już częściowo kosteczki słuchowe oraz wrasta do tyłu w kierunku jamy wyrostka sutkowatego. Rozpoznanie perlaka wrodzonego o takim umiejscowieniu jest łatwe przy użyciu otoskopu (ryc. 2).
Objawy w tym wypadku obejmują okresowe bóle ucha, uczucie tętnienia i zatkania ucha oraz zauważalny niedosłuch wynikający z obecności płynu i guza w uchu oraz zniszczenia kosteczek słuchowych. Dość często perlaki wrodzone powodują wysiękowe zapalenie ucha, gdy rozrastają się w kierunku ujścia trąbki słuchowej blokując je – i jest to widoczne na zdjęciu. Wysiękowe zapalenie ucha może więc zamazywać obecność guza w uchu środkowym.
Ryc. 2 Perlak wrodzony
- Leczenie perlaka wrodzonego jest wyłącznie operacyjne. Podejrzewając to schorzenie należy skierować dziecko do specjalistycznego ośrodka wykonującego operacje u dzieci.
- Perlak był rozległy, dlatego operacja objęła ucho środkowe i kość za uchem (wyrostek sutkowaty).
- Błonę bębenkową odbudowano przeszczepem z własnej tkanki dziecka.
- Jednocześnie odbudowano łańcuch kosteczek tytanową protezką.
- Protezka była potrzebna, bo perlak zniszczył kosteczki.
- Zwykle planuje się drugą, kontrolną operację po ok. 6 miesiącach (second look), żeby upewnić się, że perlak nie wrócił.
- Operacje perlaka u dzieci są trudniejsze niż u dorosłych, bo kość skroniowa dziecka ma wiele drobnych zachyłków, w których może zostać naskórek.
Przypadek III
Na zdjęciu poniżej widoczny jest perlak wrodzony ucha środkowego. Ucho prawe, dziecko 8 – letnie. Biaława masa wypełnia całkowicie ucho środkowe. Niewidoczne są struktury anatomiczne ucha środkowego, błona bębenkowa jest wybrzuszona wskutek obecności masy perlaka. Perlak o takim umiejscowieniu zniszczył już częściowo kosteczki słuchowe oraz wrasta do tyłu w kierunku jamy wyrostka sutkowatego obejmując praktycznie wszystkie zachyłki jamy bębenkowej i wyrostka sutkowatego. Rozpoznanie perlaka wrodzonego o takim umiejscowieniu jest łatwe przy użyciu otoskopu. W różnicowaniu należy jednak uwzględniać zaawansowaną tympanosklerozę – ale takie schorzenie u małych dzieci bez wywiadu w kierunku zapaleń uszu praktycznie nie występuje (ryc. 3).
Objawy w tym wypadku obejmują przede wszystkim niedosłuch wynikający z obecności guza w uchu oraz zniszczenia kosteczek słuchowych. Inne objawy to okresowe bóle ucha oraz uczucie zatkania ucha. Przez długi czas perlak może zostać nierozpoznany, ponieważ rośnie powoli i dziecko przyzwyczaja się stopniowo do jego obecności.
Ryc. 3 Perlak wrodzony w jamie bębenkowej
- Leczenie perlaka wrodzonego jest wyłącznie operacyjne. Podejrzewając to schorzenie należy skierować dziecko do specjalistycznego ośrodka wykonującego operacje u dzieci.
- Perlak był rozległy, dlatego operacja objęła ucho środkowe i kość za uchem (wyrostek sutkowaty).
- Część błony bębenkowej trzeba było usunąć razem z perlakiem, a potem odbudowano ją przeszczepem z własnej tkanki dziecka.
- Jednocześnie odbudowano łańcuch kosteczek tytanową protezką.
- Protezka była potrzebna, bo perlak zniszczył kosteczki (ossikuloplastyka).
- Zwykle planuje się drugą, kontrolną operację po ok. 6 miesiącach (second look), żeby upewnić się, że perlak nie wrócił.
- Operacje perlaka u dzieci są trudniejsze niż u dorosłych, bo kość skroniowa dziecka ma wiele drobnych zachyłków, w których może zostać naskórek.
Źródła i dodatkowe informacje
- Congenital cholesteatoma - artykuł anglojęzyczny (Wikipedia)
- Transcanal Endoscopic Ear Surgery for Congenital Cholesteatoma - endoskopowa chirurgia perlaka wrodzonego (PubMed)
- Perlak wrodzony a nabyty - omówienie ogólne